Jeżeli Twoja firma produkuje konstrukcje lub elementy konstrukcyjne ze stali albo aluminium, wymagania serii PN-EN 1090 mogą mieć bezpośrednie znaczenie dla możliwości legalnego wprowadzania tych wyrobów na rynek. Dotyczy to w szczególności przedsiębiorstw wykonujących konstrukcje stalowe i aluminiowe przeznaczone do trwałego wbudowania w obiekty budowlane.

Nie oznacza to jednak, że każda firma spawająca stal lub aluminium automatycznie musi posiadać certyfikat PN-EN 1090. Decydujące znaczenie mają:

• rodzaj produkowanego wyrobu,
• jego przeznaczenie,
• funkcja konstrukcyjna,
• sposób wprowadzenia wyrobu do obrotu,
• zastosowanie w obiekcie budowlanym,
• występowanie innych norm zharmonizowanych lub specyfikacji właściwych dla danego produktu.

Dlatego każdy przypadek powinien być analizowany indywidualnie.

Podstawa prawna — ważna zmiana od 2026 roku

Przez wiele lat podstawowym aktem prawnym regulującym zasady wprowadzania wyrobów budowlanych do obrotu było Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011, określane jako CPR.

Od 8 stycznia 2026 r. zasadniczo stosowane jest nowe Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/3110, które ustanawia nowe zasady dotyczące wprowadzania wyrobów budowlanych na rynek UE. Jednocześnie wprowadzono rozbudowany system przepisów przejściowych.

Normy zharmonizowane opublikowane jeszcze na podstawie CPR 305/2011, które pozostawały obowiązujące 8 stycznia 2026 r., zachowują swoje zastosowanie do czasu ich zastąpienia lub wycofania przez Komisję Europejską. W praktyce oznacza to, że EN 1090-1:2009+A1:2011 nadal pozostaje kluczową normą zharmonizowaną dla konstrukcyjnych elementów stalowych i aluminiowych objętych jej zakresem.

Czym właściwie jest PN-EN 1090?

PN-EN 1090 to seria norm dotyczących wykonywania konstrukcji stalowych i aluminiowych. Najważniejsze jej części to:

• PN-EN 1090-1 — wymagania dotyczące oceny zgodności właściwości elementów konstrukcyjnych. Ta część ma zasadnicze znaczenie dla Zakładowej Kontroli Produkcji, deklarowania właściwości użytkowych i oznakowania CE.
• PN-EN 1090-2 — wymagania techniczne dotyczące wykonywania konstrukcji stalowych.
• PN-EN 1090-3 — wymagania techniczne dotyczące wykonywania konstrukcji aluminiowych.

Warto podkreślić, że potoczne określenie „certyfikat EN 1090” jest pewnym uproszczeniem. W praktyce jednostka notyfikowana certyfikuje Zakładową Kontrolę Produkcji — ZKP (Factory Production Control — FPC) producenta w zakresie objętym EN 1090-1.

Kiedy PN-EN 1090-1 ma zastosowanie?

Sam fakt wykonania produktu ze stali lub aluminium nie wystarcza. Przy ocenie należy odpowiedzieć na kilka pytań.

Czy produkt jest przeznaczony do trwałego wbudowania w obiekt budowlany?

Jeżeli element ma zostać trwale wbudowany w budynek lub obiekt inżynierii lądowej i wodnej, może być uznany za wyrób budowlany. Nie oznacza to jednak automatycznie objęcia go EN 1090-1.

Czy element pełni funkcję konstrukcyjną?

Jest to jedno z najważniejszych kryteriów. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazał, że EN 1090-1 dotyczy produktów pełniących funkcję konstrukcyjną. Jako praktyczne kryterium można przyjąć sytuację, w której usunięcie danego elementu z obiektu spowodowałoby bezpośrednie zmniejszenie jego wytrzymałości lub stateczności.

Przykładowo zwykła balustrada służąca jedynie zabezpieczeniu przed upadkiem nie musi być elementem konstrukcyjnym w rozumieniu EN 1090-1. Natomiast balustrada będąca jednocześnie elementem nośnym konstrukcji może zostać objęta wymaganiami tej normy.

Czy dla produktu istnieje bardziej szczegółowa norma?

Nie należy automatycznie stosować EN 1090-1 do każdego metalowego elementu budowlanego. Jeżeli wyrób został objęty bardziej szczegółową normą zharmonizowaną albo inną właściwą specyfikacją techniczną, zastosowanie może mieć właśnie ta specyfikacja.

Czym jest Zakładowa Kontrola Produkcji — ZKP?

Zakładowa Kontrola Produkcji jest stałym, udokumentowanym systemem kontroli produkcji prowadzonym przez producenta. Jej zadaniem jest zapewnienie, że wyroby opuszczające zakład posiadają deklarowane właściwości i są wykonywane w powtarzalny, kontrolowany sposób.

Nie chodzi więc wyłącznie o przygotowanie dokumentacji „pod audyt” — system musi rzeczywiście funkcjonować podczas codziennej produkcji. W przypadku wyrobów objętych EN 1090-1 zastosowanie ma system oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych 2+.

ZKP obejmuje m.in. nadzór nad materiałami, identyfikowalność wyrobu, kontrolę dokumentacji, kwalifikacje personelu, technologie produkcji, wyposażenie, kontrolę jakości, badania, postępowanie z niezgodnościami oraz prowadzenie odpowiednich zapisów.

EN 1090 a spawanie

W przypadku konstrukcji spawanych szczególnego znaczenia nabiera nadzór nad procesami spawalniczymi. Konieczne może być m.in. posiadanie:

• WPS — instrukcji technologicznych spawania,
• WPQR — kwalifikacji technologii spawania,
• kwalifikacji spawaczy zgodnych z EN ISO 9606,
• kwalifikacji operatorów zgodnych z EN ISO 14732,
• personelu odpowiedzialnego za koordynację spawania zgodnie z EN ISO 14731,
• spełnienia wymagań jakościowych wynikających z serii EN ISO 3834.

Należy przy tym rozróżnić spełnianie wymagań EN ISO 3834 od posiadania osobnego certyfikatu ISO 3834. Są to dwa odrębne zagadnienia — sam certyfikat ZKP według EN 1090-1 nie powinien być utożsamiany z osobnym certyfikatem EN ISO 3834.

Klasy wykonania EXC1, EXC2, EXC3 i EXC4

Wraz ze wzrostem klasy wykonania zwiększają się wymagania dotyczące m.in. produkcji, dokumentacji, identyfikowalności, spawania, kontroli i badań.

• EXC1 — stosowana dla najmniej wymagających przypadków.
• EXC2 — bardzo często spotykana w typowych konstrukcjach budowlanych.
• EXC3 — konstrukcje wymagające wyższego poziomu zapewnienia jakości, np. wiele konstrukcji mostowych lub podlegających istotnym obciążeniom zmęczeniowym.
• EXC4 — szczególne przypadki, gdzie konsekwencje awarii uzasadniają najwyższy poziom kontroli.

Klasa powinna wynikać z dokumentacji projektowej i specyfikacji wykonania właściwej dla konkretnej konstrukcji, a nie z rodzaju działalności producenta.

Certyfikacja ZKP — jak wygląda proces?

Wdrożenie EN 1090-1 rozpoczyna się zwykle od analizy działalności przedsiębiorstwa i określenia zakresu wyrobów, które mają zostać objęte systemem. Następnie przygotowywany i wdrażany jest system Zakładowej Kontroli Produkcji.

W zakładzie należy określić m.in. odpowiedzialności personelu, sposób przyjmowania i identyfikacji materiałów, przebieg produkcji, zasady kontroli, postępowanie z wyrobem niezgodnym, nadzór nad urządzeniami oraz sposób prowadzenia dokumentacji. Jeżeli produkcja obejmuje spawanie, weryfikowane są również technologie spawania, kwalifikacje spawaczy i operatorów oraz kompetencje personelu nadzoru spawalniczego.

Po przygotowaniu zakładu przeprowadzany jest audyt. W systemie 2+ jednostka certyfikująca ocenia zakład oraz system kontroli produkcji, a po pozytywnym zakończeniu procesu wydaje certyfikat Zakładowej Kontroli Produkcji. System podlega następnie okresowemu nadzorowi.

Kto nadaje znak CE?

Wbrew często spotykanemu określeniu jednostka certyfikująca nie „nadaje znaku CE” producentowi. To producent odpowiada za sporządzenie wymaganej deklaracji i umieszczenie oznakowania CE na wyrobie. Rola jednostki notyfikowanej polega przede wszystkim na certyfikacji Zakładowej Kontroli Produkcji.

Deklaracja właściwości użytkowych

Kluczowym dokumentem pozostaje Deklaracja Właściwości Użytkowych — DoP. Producent, sporządzając deklarację, bierze odpowiedzialność za zgodność wyrobu z zadeklarowanymi właściwościami. Certyfikat ZKP sam w sobie nie zastępuje deklaracji właściwości użytkowych.

Czy jednostkowa konstrukcja zawsze wymaga CE?

Nie zawsze. Przepisy przewidują wyjątki — mogą one dotyczyć m.in. wyrobu produkowanego jednostkowo lub na indywidualne zamówienie w procesie nieseryjnym i przeznaczonego do jednego określonego obiektu, wyrobu wykonanego bezpośrednio na terenie budowy lub niektórych wyrobów wykonywanych tradycyjnie na potrzeby obiektów zabytkowych. Są to jednak wyjątki podlegające konkretnym warunkom i nie powinny być automatycznie stosowane do każdej konstrukcji wykonywanej „na zamówienie”.

Jakie wyroby najczęściej podlegają EN 1090-1?

Poniższe przykłady mają charakter orientacyjny:

• konstrukcyjne belki, słupy i kolumny,
• blachownice,
• kratownice i dźwigary,
• stężenia,
• ramy konstrukcyjne budynków i hal,
• elementy konstrukcyjne mostów i kładek,
• konstrukcyjne elementy nabrzeży, doków i pirsów,
• elementy konstrukcyjne trybun i stadionów,
• konstrukcyjne balkony, schody, podesty i antresole,
• balustrady pełniące funkcję konstrukcyjną,
• zadaszenia i konstrukcje wsporcze, płatwie,
• belki podsuwnicowe i konstrukcje wsporcze suwnic,
• konstrukcyjne elementy wsporcze instalacji i rurociągów,
• elementy zespolonych konstrukcji stalowo-betonowych,
• elementy nośne ekranów akustycznych.

Jakie wyroby zazwyczaj nie podlegają EN 1090-1?

Brak zastosowania EN 1090-1 nie oznacza, że wobec produktu nie występują żadne wymagania — bardzo często oznacza to, że wyrób podlega innej normie lub procedurze oceny. Przykłady:

• zwykłe balustrady i poręcze niepełniące funkcji konstrukcyjnej,
• niekonstrukcyjne ogrodzenia, elementy dekoracyjne, rzeźby,
• drzwi i bramy objęte innymi specyfikacjami,
• rury i rurociągi,
• zbiorniki ciśnieniowe podlegające wymaganiom dla urządzeń ciśnieniowych,
• stal zbrojeniowa do betonu i muru,
• typowe elementy złączne objęte własnymi specyfikacjami,
• szyny i podkłady kolejowe,
• niektóre konstrukcje i elementy maszyn, ruchome elementy urządzeń dźwignicowych,
• podesty ruchome, rusztowania, wyposażenie placów zabaw,
• konstrukcje tymczasowe nieprzeznaczone do trwałego wbudowania.

Szczególnej ostrożności wymagają takie produkty jak schody, balustrady, pomosty, regały czy konstrukcje wsporcze. Samo określenie produktu nie wystarcza — kluczowa jest rzeczywista funkcja elementu w obiekcie.

Obowiązek stałego utrzymywania systemu

Uzyskanie certyfikatu ZKP nie kończy obowiązków producenta. Zakładowa Kontrola Produkcji powinna funkcjonować przez cały okres wprowadzania wyrobów do obrotu — obejmuje to bieżące nadzorowanie kwalifikacji spawaczy i operatorów, technologii spawania, materiałów, wyposażenia pomiarowego, kontroli produkcji, dokumentacji jakościowej, zmian technologicznych oraz niezgodności.

Kontrole producentów i wyrobów

Producent powinien liczyć się z możliwością kontroli prowadzonej przez organy nadzoru rynku. W Polsce w zakresie wyrobów budowlanych zadania takie wykonują m.in. wojewódzcy inspektorzy nadzoru budowlanego oraz Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego. Dlatego system ZKP nie może istnieć wyłącznie „na papierze”.

Czy ISO 9001 zastępuje EN 1090?

Nie. Posiadanie certyfikowanego systemu zarządzania jakością ISO 9001 może znacząco ułatwić wdrożenie ZKP, ale nie zastępuje certyfikacji Zakładowej Kontroli Produkcji wymaganej dla wyrobów objętych EN 1090-1. Podobnie certyfikat EN ISO 3834 nie zastępuje certyfikatu ZKP EN 1090-1.

Jak sprawdzić, czy Twoja firma potrzebuje certyfikatu ZKP?

1. Co dokładnie produkujesz? Należy jednoznacznie określić produkt i jego przeznaczenie.
2. Gdzie produkt będzie stosowany? Czy będzie trwale wbudowany w obiekt budowlany?
3. Czy pełni funkcję konstrukcyjną? Czy jego usunięcie wpływa na wytrzymałość albo stateczność obiektu?
4. Czy istnieje właściwa norma produktowa? Czy wyrób nie jest objęty inną zharmonizowaną normą?
5. Czy wyrób znajduje się w zakresie EN 1090-1?

Podsumowanie

PN-EN 1090 jest jednym z najważniejszych systemów wymagań dotyczących produkcji konstrukcyjnych elementów stalowych i aluminiowych w Europie. Samo posiadanie spawalni lub wykonywanie konstrukcji stalowych nie przesądza jednak o obowiązku certyfikacji — każdorazowo należy przeanalizować produkt, jego funkcję, przeznaczenie oraz właściwą specyfikację techniczną.

W przypadku wątpliwości warto przeprowadzić analizę zakresu produkcji jeszcze przed rozpoczęciem procesu certyfikacji. Pozwala to jednoznacznie określić, czy PN-EN 1090 ma zastosowanie, jaki zakres certyfikacji będzie potrzebny oraz do jakiej klasy wykonania zakład powinien zostać przygotowany.

Masz wątpliwości, czy Twoja firma podlega PN-EN 1090? Skontaktuj się z nami — pomożemy przeanalizować zakres produkcji i dobrać właściwy zakres certyfikacji.

← Wróć do aktualności